Faiz Hesaplama Rehberi: Basit ve Bileşik Faiz
Resmî kaynak: Mevduat faizi tevkifat oranları, Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 67. maddesi uyarınca belirlenen Cumhurbaşkanı kararlarına ve bankaların yayımladığı güncel stopaj tablolarına dayanır. Tüketici kredisi kesintileri için KKDF 88/12944 sayılı Karar'a, BSMV 5729 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'na dayanır.
Faiz hesaplama, yatırım getirilerini ve kredi maliyetlerini anlamanın temelidir. Bu rehberde basit faiz ile bileşik faiz arasındaki farkları, formülleri ve hesaplama yöntemlerini öğreneceksiniz.
İçindekiler
1. Basit Faiz Nedir?
Basit faiz, sadece ana para üzerinden hesaplanan faizdir. Faiz her dönem ana paraya eklenmez, sadece ilk yatırılan miktar üzerinden hesaplanır.
Basit Faiz Formülü
F = P × r × t
Basit Faiz Ne Zaman Kullanılır?
- Kısa vadeli krediler
- Basit mevduat hesapları
- Tahvil kupon ödemeleri
2. Bileşik Faiz Nedir?
Bileşik faiz, her dönem kazanılan faizin ana paraya eklenmesiyle hesaplanır. "Faizin faizi" kavramı bileşik faizi tanımlar.
Bileşik Faiz Formülü
A = Vade sonu tutar, P = Ana para, r = Yıllık oran, n = Yılda bileşim sayısı, t = Yıl
Bileşim Periyotları
- Yıllık: n = 1
- 6 Aylık: n = 2
- 3 Aylık: n = 4
- Aylık: n = 12
- Günlük: n = 365
3. Basit vs Bileşik Faiz Karşılaştırması
| Özellik | Basit Faiz | Bileşik Faiz |
|---|---|---|
| Faiz hesaplama temeli | Sadece ana para | Ana para + kazanılan faiz |
| Büyüme şekli | Doğrusal | Üstel (geometrik) |
| Uzun vadede getiri | Daha düşük | Çok daha yüksek |
| Hesaplama zorluğu | Kolay | Karmaşık |
4. Hesaplama Örnekleri
Örnek: 100.000 TL, %24 Yıllık, 2 Yıl
Basit Faiz:
Faiz = 100.000 × 0,24 × 2 = 48.000 TL
Vade Sonu = 100.000 + 48.000 = 148.000 TL
Bileşik Faiz (Yıllık):
A = 100.000 × (1 + 0,24)² = 100.000 × 1,5376
Vade Sonu = 153.760 TL
Fark: 5.760 TL - Bileşik faiz daha avantajlı!
5. Mevduatta Stopaj: Brüt Faizi Almazsınız
Faiz hesapları brüt getiriyi verir. Vadeli mevduatta bankanın ilan ettiği faizin tamamı elinize geçmez; faiz geliri üzerinden gelir vergisi tevkifatı (stopaj) kesilir. Oran vadeye bağlıdır ve vade uzadıkça düşer:
| Vade | TL mevduat stopaj oranı |
|---|---|
| 6 aya kadar (6 ay dâhil) | %17,5 |
| 6 ay – 1 yıl (1 yıl dâhil) | %15 |
| 1 yıldan uzun | %10 |
100.000 TL'yi 6 ay vadeyle değerlendirip 20.000 TL brüt faiz kazandıysanız, %17,5 stopajla 3.500 TL kesilir; elinize 16.500 TL geçer. Aynı getiri 1 yıldan uzun vadede elde edilseydi kesinti 2.000 TL olurdu. Stopaj oranı, hesabın açıldığı veya yenilendiği tarihte geçerli olan orandır.
Bunun pratik sonucu şudur: kısa vadeleri sürekli yenileyerek yüksek faiz kovalamak, hem bileşiklenmeyi bozduğu hem de her yenilemede en yüksek stopaj dilimine girdiğiniz için çoğu zaman beklenen kazancı vermez.
6. Nominal Getiri ile Reel Getiri
Hesabın verdiği rakam nominal getiridir. Paranızın alım gücünün gerçekten artıp artmadığını görmek için enflasyondan arındırılmış reel getiriye bakmanız gerekir. Net faiz oranı enflasyonun altındaysa, hesabınızdaki rakam büyürken alım gücünüz küçülür.
Sıralama önemlidir: önce brüt faiz, sonra stopaj düşülür, en son enflasyon karşılaştırması yapılır. Reel getiriyi hesaplarken brüt faizi değil stopaj sonrası net faizi kullanın. Paranızın geçmişteki ve bugünkü alım gücünü enflasyon hesaplama aracıyla karşılaştırabilirsiniz.
7. Kredide Faiz: Aynı Formül, Ters Yön
Faiz mantığı krediler için de geçerlidir, ancak yön değişir: burada faiz sizin ödediğiniz maliyettir. Tüketici kredilerinde ayrıca faizin üzerine zorunlu kesintiler biner — KKDF (%15) ve BSMV (%10). Bu nedenle bankanın ilan ettiği akdi faiz, fiilen uyguladığınız orandan düşüktür.
TÜKETİCİ KREDİSİNDE
%3,75 akdi faiz, vergilerle birlikte %4,69 brüt faize karşılık gelir. Konut kredileri bu iki kesintiden muaftır; bu yüzden aynı akdi faizde konut kredisi ihtiyaç kredisinden belirgin biçimde ucuza gelir. Kredi maliyetini vergiler dahil görmek için kredi hesaplama aracını kullanın.
8. Bileşiklenme Sıklığı ve Düzenli Birikim
Aynı yıllık oranda bile faizin ne sıklıkla anaparaya eklendiği sonucu değiştirir; aylık bileşiklenme yıllık bileşiklenmeden daha yüksek getiri verir. Bankalar bunu yıllık bileşik getiri olarak ilan eder. Teklifleri karşılaştırırken basit yıllık oranı değil, bileşik getiriyi ve stopaj sonrası net tutarı kıyaslayın.
Ayrıca bu rehberdeki hesaplar tek seferlik anapara içindir. Her ay birikime ekleme yapıyorsanız her taksit farklı süre boyunca faiz kazanacağı için sonuç değişir; düzenli ödemeli senaryolar için aylık eklemeli bileşik faiz ve birikim hesaplama aracını kullanın.
9. Vade Seçerken Nelere Bakmalı?
Vade kararı yalnızca faiz oranına bakılarak verilmez. Üç etken birlikte değerlendirilir:
- Stopaj dilimi: 6 ayı aşan vadelerde kesinti %17,5'ten %15'e, 1 yılı aşanlarda %10'a iner. Uzun vade, aynı brüt faizde daha yüksek net getirir.
- Faiz beklentisi: faizlerin düşeceğini düşünüyorsanız uzun vadeyle mevcut oranı kilitlemek; yükseleceğini düşünüyorsanız kısa vadeyle esnek kalmak mantıklıdır.
- Nakit ihtiyacı: vadeden önce bozulan hesaplarda genellikle faiz kaybı yaşanır. Acil ihtiyaç ihtimali varsa parayı tek vadede bağlamak yerine bölmek daha güvenlidir.
Yaygın bir strateji, birikimi farklı vadelere bölerek hem likiditeyi hem de uzun vade stopaj avantajını korumaktır. Böylece her vade sonunda bir dilim serbest kalır, tamamını bozmak zorunda kalmazsınız.
10. Faiz Hesaplama Aracı
Ücretsiz aracımızla basit ve bileşik faiz hesaplamalarınızı kolayca yapın. Farklı bileşim periyotları ve dönem dönem faiz tablosu.
Şimdi Hesaplayın!
Mevduat getirisi veya kredi maliyetinizi anında hesaplayın.
Hesaplama Aracına Git →Sıkça Sorulan Sorular
Basit faiz ile bileşik faiz farkı nedir?
Basit faizde sadece anapara üzerinden faiz hesaplanır. Bileşik faizde ise her dönem sonunda oluşan faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemde bu toplam üzerinden faiz hesaplanır. Uzun vadede bileşik faiz çok daha yüksek getiri sağlar.
Aylık faiz oranından yıllık faiz oranı nasıl hesaplanır?
Basit faizde aylık oran × 12 formülüyle hesaplanır. Bileşik faizde ise (1 + aylık oran)^12 - 1 formülü kullanılır. Örneğin aylık %2 basit faiz yıllık %24, bileşik faizde ise yıllık %26,82 eder.
Mevduat faizinden vergi kesilir mi?
Evet, mevduat faiz gelirinden stopaj (tevkifat) kesilir. TL mevduatta stopaj oranı vadeye göre %0-%15 arasında değişir. Döviz mevduatında ise %18-%25 arasındadır.
