İskonto Hesaplama

İskonto Nedir?

İskonto, bir mal veya hizmetin liste fiyatı üzerinden yapılan indirimdir. Ticari işlemlerde alıcıyı teşvik etmek, peşin ödemeyi özendirmek veya toplu alımlarda avantaj sağlamak amacıyla uygulanır.

İskonto Türleri: Ticari iskonto (miktar indirimi), kasa iskontosu (peşin ödeme indirimi) ve zincirleme iskonto (ardışık indirimler) en yaygın türlerdir.

İskonto Hesaplama Formülü

İskonto hesaplamak için kullanılan temel formüller:

Tekli İskonto Formülü

Net Tutar = Liste Fiyatı × (1 - İskonto Oranı / 100)

Örnek: 1.000 ₺ × (1 - 20/100) = 800 ₺

Zincirleme İskonto Formülü

Net Tutar = Fiyat × (1-d₁) × (1-d₂) × ... × (1-dₙ)

Her iskonto bir önceki kalan tutar üzerinden uygulanır.

İskonto Tutarı Formülü

İskonto Tutarı = Liste Fiyatı - Net Tutar

Toplam indirim miktarını gösterir.

Zincirleme İskonto Örneği (%50 + %10 + %5)

Liste Fiyatı	10.000 ₺
1. İskonto (%50): 10.000 × 0.50	5.000 ₺ → Kalan: 5.000 ₺
2. İskonto (%10): 5.000 × 0.10	500 ₺ → Kalan: 4.500 ₺
3. İskonto (%5): 4.500 × 0.05	225 ₺ → Kalan: 4.275 ₺
Toplam İskonto	5.725 ₺ (%57.25)
Net Ödeme	4.275 ₺

%50 + %10 + %5 = %65 değil, %57.25'tir! Zincirleme iskontolar toplanmaz.

Zincirleme iskonto neden toplanmaz?

Arka arkaya uygulanan iskontolar toplanmaz, sırayla uygulanır. %20 ve %10 iskonto, %30 iskonto demek değildir; ikinci indirim birinciden kalan tutar üzerinden hesaplanır. Aradaki fark küçük görünse de büyük tutarlarda ciddi rakamlara ulaşır.

Adım	İşlem	Kalan tutar
Liste fiyatı	—	100.000 TL
1. iskonto %20	100.000 × 0,80	80.000 TL
2. iskonto %10	80.000 × 0,90	72.000 TL
Yanlış hesap: %30 tek seferde		70.000 TL

Gerçek toplam iskonto oranı %28'dir, %30 değil. Formül olarak: birleşik oran 1 − (0,80 × 0,90) = 0,28 şeklinde bulunur. Bu araç birden fazla iskonto satırı eklediğinizde hesabı bu sırayla yapar; siz de tedarikçi tekliflerini karşılaştırırken oranları toplamayın.

İskonto ve KDV: sıra önemlidir

Faturada iskonto varsa KDV, iskonto düşülmüş tutar üzerinden hesaplanır. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 25. maddesi, fatura ve benzeri belgelerde gösterilen ve ticari teamüllere uygun miktardaki iskontoların matraha dahil olmadığını düzenler.

Doğru sıra şudur:

FATURA SIRASI

Liste fiyatı → iskonto → matrah → KDV → genel toplam

100.000 TL liste fiyatına %20 iskonto ve %20 KDV uygulandığında: matrah 80.000 TL, KDV 16.000 TL, genel toplam 96.000 TL olur. KDV'yi önce hesaplayıp sonra iskonto uygulamak matrahı ve dolayısıyla beyanı hatalı hale getirir.

İskontonun matrahtan düşülebilmesi için fatura üzerinde gösterilmesi şarttır. Sonradan sözlü olarak verilen ya da belgelendirilmeyen indirimler matrahı değiştirmez; bu durumda iade faturası veya fiyat farkı faturası düzenlenmesi gerekir.

Ticari iskonto ile kasa iskontosu farkı

Uygulamada iki farklı iskonto karıştırılır ve muhasebe sonuçları farklıdır:

Ticari iskonto: satış anında, fatura üzerinde gösterilen indirimdir. Doğrudan matrahı azaltır; ayrı bir gider kaydı gerektirmez.
Kasa (nakit) iskontosu: alıcının erken ödeme yapması karşılığında sonradan verilen indirimdir. Fatura zaten düzenlenmiş olduğu için matrahı geriye dönük değiştirmez; ayrı bir belgeyle ve gider/gelir olarak kaydedilir.

Bu ayrım tedarikçi pazarlığında da işinize yarar: "peşin ödemede %2 indirim" teklifi bir kasa iskontosudur ve gerçekte bir finansman kararıdır. Vadeyi kaç gün kısalttığınıza bakarak bu indirimin paranızın maliyetinden ucuz olup olmadığını değerlendirin; çek vade aracı ortalama vadeyi bulmanıza yardımcı olur.

İskonto mu, kâr marjı mı düşüyor?

Satışta verilen iskonto doğrudan kârdan düşer ve etkisi çoğu zaman sanılandan büyüktür. Kâr marjı %25 olan bir üründe %10 iskonto vermek, kârı %10 değil %40 azaltır. Çünkü indirim cirodan değil, doğrudan marjın içinden çıkar.

	İskontosuz	%10 iskontolu
Satış fiyatı	100 TL	90 TL
Maliyet	75 TL	75 TL
Kâr	25 TL	15 TL
Kâr kaybı	—	%40

Bu yüzden iskonto kararını ciro üzerinden değil marj üzerinden verin: kaybettiğiniz kârı telafi etmek için satış adedini ne kadar artırmanız gerektiğini hesaplayın. Marjınızı kâr marjı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Excel'de İskonto Hesaplama Formülü

Excel'de iskonto hesaplaması yapmak için aşağıdaki formülleri kullanabilirsiniz:

Tekli İskonto

=Liste_Fiyatı*(1-İskonto_Oranı/100)

Örnek: =A2*(1-B2/100) → A2: Fiyat, B2: İskonto %

Zincirleme İskonto (3 oran için)

=Fiyat*(1-d1/100)*(1-d2/100)*(1-d3/100)

Örnek: =A2*(1-B2/100)*(1-C2/100)*(1-D2/100)

Toplam İskonto Oranı

=(Liste_Fiyatı-Net_Fiyat)/Liste_Fiyatı*100

Örnek: =(A2-E2)/A2*100

Sık Sorulan Sorular

Zincirleme iskonto neden toplanmıyor?

Zincirleme iskontoda her iskonto bir önceki kalan tutar üzerinden hesaplanır. Bu nedenle %50 + %10 = %60 değil, %55 olur. İkinci iskonto ilk fiyat üzerinden değil, indirimli fiyat üzerinden uygulanır.

Kasa iskontosu ile ticari iskonto arasındaki fark nedir?

Ticari iskonto fatura üzerinden yapılır ve matrahı etkiler. Kasa iskontosu ise fatura sonrası peşin ödeme karşılığı yapılan indirimdir ve ayrıca muhasebeleştirilir.

İskonto KDV matrahını etkiler mi?

Evet, ticari iskontolar fatura üzerinde gösterildiğinde KDV matrahını düşürür. Bu nedenle indirimler faturada açıkça belirtilmelidir.